Zaburzenia równowagi należą do objawów, które pacjenci bardzo często bagatelizują. Nie mają świadomości tego, że problemy z równowagą mogą być pierwszym sygnałem poważniejszych zaburzeń w obrębie układu nerwowego, narządu przedsionkowego lub układu mięśniowo-szkieletowego.
Z perspektywy fizjoterapii i rehabilitacji neurologicznej ważne jest szybkie rozpoznanie przyczyny objawów. W wielu przypadkach odpowiednio wcześnie wdrożona rehabilitacja pozwala całkowicie wyeliminować problem albo znacząco ograniczyć jego wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Przeczytaj również: Ból kolana po bieganiu. Czy to kontuzja?
Spis treści:
Czym są zaburzenia równowagi i jak objawiają się w codziennym życiu?
Równowaga to zdolność organizmu do utrzymywania stabilnej pozycji ciała w spoczynku oraz podczas ruchu. Odpowiada za nią współpraca trzech układów: wzrokowego, przedsionkowego (ucho wewnętrzne) oraz proprioceptywnego, czyli czucia głębokiego płynącego z mięśni i stawów. Jeśli którykolwiek z tych elementów przestaje działać prawidłowo, pojawiają się trudności z kontrolą postawy i ruchem.
Pacjenci opisują zaburzenia równowagi na wiele sposobów. Część mówi o uczuciu „pływania”, inni o niestabilności przy chodzeniu lub nagłych zawrotach głowy przy zmianie pozycji. Czasem problem pojawia się tylko podczas szybkiego obracania głowy, a czasem towarzyszy choremu przez cały dzień.
W swojej praktyce fizjoterapeutycznej bardzo często obserwuję, że przez te zaburzenia równowagi pacjenci zaczynają unikać aktywności fizycznej, ograniczają wyjścia z domu, a z czasem pojawia się lęk przed upadkiem. To z kolei prowadzi do dalszego pogorszenia sprawności i zwiększa ryzyko wtórnych problemów ortopedycznych.
Najczęstsze przyczyny zaburzeń równowagi
Zaburzenia równowagi mogą mieć bardzo różne podłoże. Do najczęstszych przyczyn należą:
- zaburzenia błędnikowe i choroby ucha wewnętrznego,
- choroby neurologiczne, w tym udar mózgu i choroby neurodegeneracyjne,
- urazy głowy i kręgosłupa szyjnego,
- przewlekłe napięcia mięśniowe w obrębie karku i barków,
- zaburzenia czucia głębokiego,
- działania niepożądane niektórych leków.
Zaburzenia równowagi a choroby neurologiczne
Szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia równowagi o podłożu neurologicznym. Mogą one towarzyszyć innym objawom, takim jak osłabienie siły mięśniowej, drętwienia kończyn lub zaburzenia koordynacji ruchowej.
Bardzo często zaburzenia równowagi są jednym z pierwszych objawów udaru mózgu. W takich sytuacjach szybka reakcja i wdrożenie rehabilitacji neurologicznej mają ogromne znaczenie dla powrotu do sprawności. Podobnie wygląda sytuacja w chorobie Parkinsona czy stwardnieniu rozsianym.
Jednakże rehabilitacja neurologiczna nie ogranicza się wyłącznie do pracy nad chodem. Terapia obejmuje również poprawę reakcji równoważnych, kontroli tułowia, koordynacji ruchowej oraz pracy układu przedsionkowego.
Kiedy zaburzenia równowagi powinny skłonić do wizyty u specjalisty?
Nie każdy epizod zawrotów głowy oznacza poważną chorobę. Jednak istnieją sytuacje, w których konsultacja ze specjalistą powinna odbyć się możliwie szybko.
Szczególną czujność powinny wzbudzić sytuacje, gdy zaburzenia równowagi pojawiają się nagle, nasilają się z czasem lub towarzyszą im inne objawy neurologiczne. Niepokojące są również częste potknięcia, uczucie „uciekania” nogi podczas chodzenia lub trudności z utrzymaniem pozycji stojącej z zamkniętymi oczami.
Ponadto, alarmujące jest pojawienie się zaburzeń równowagi po urazie głowy lub kręgosłupa. Nawet jeśli objawy wydają się łagodne, mogą świadczyć o zaburzeniach pracy układu przedsionkowego lub układu nerwowego.
Jak wygląda leczenie i rehabilitacja zaburzeń równowagi?
Leczenie zaburzeń równowagi zawsze zależy od ich przyczyny. W wielu przypadkach najważniejsza jest fizjoterapia, szczególnie jeśli problem ma charakter funkcjonalny lub neurologiczny.
Terapia może obejmować:
- trening równowagi,
- ćwiczenia stabilizacji centralnej,
- terapię manualną,
- neuromobilizację,
- elementy terapii PNF.
W przypadku zaburzeń błędnikowych stosuję specjalistyczne ćwiczenia przedsionkowe, które pomagają mózgowi ponownie nauczyć się prawidłowego przetwarzania bodźców.
Podsumowanie. Nie warto czekać!
Zaburzenia równowagi nigdy nie powinny być lekceważone. Nawet jeśli objawy są łagodne, mogą bowiem świadczyć o rozwijających się problemach neurologicznych, przedsionkowych lub przeciążeniowych.
W przypadku utrzymujących się zawrotów głowy, niestabilności podczas chodzenia czy częstych potknięć warto jak najszybciej skonsultować się z neurologiem i specjalistą fizjoterapii.
