Układ nerwowy odpowiada za każdą czynność wykonywaną przez człowieka. Jednakże gdy dochodzi do jego uszkodzenia, nawet częściowego, codzienne funkcjonowanie zostaje poważnie zaburzone. W takich sytuacjach roli nabiera rehabilitacja neurologiczna, która bardzo często decyduje o stopniu samodzielności pacjenta w dalszym życiu.
Przeczytaj również: Rehabilitacja po endoprotezie biodra – etapy powrotu do sprawności
Spis treści:
Czym jest rehabilitacja neurologiczna i czym różni się od innych form fizjoterapii?
Rehabilitacja neurologiczna to wyspecjalizowana forma fizjoterapii, ukierunkowana na pracę z pacjentami, u których doszło do uszkodzenia ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego. W odróżnieniu od rehabilitacji ortopedycznej, gdzie celem jest głównie przywrócenie sprawności konkretnego stawu czy mięśnia, rehabilitacja neurologiczna koncentruje się na ponownym „uczeniu” organizmu prawidłowych wzorców ruchowych.
Układ nerwowy ma zdolność neuroplastyczności, czyli adaptacji i reorganizacji. Podczas rehabilitacji wykorzystuje ten mechanizm, stymulując mózg i nerwy do tworzenia nowych połączeń nerwowych. Dzięki temu pacjent ma możliwość częściowego lub nawet znacznego odzyskania funkcji utraconych w wyniku choroby lub urazu.
Kiedy rehabilitacja neurologiczna jest konieczna?
Wskazania do rehabilitacji neurologicznej są znacznie szersze, niż wielu pacjentom się wydaje. Bardzo często bowiem bagatelizują oni pierwsze objawy lub przypisują ich występowanie stresowi, przemęczeniu albo racji wieku. Efekt? Opóźnienie terapii!
Rehabilitacja neurologiczna jest niezbędna u pacjentów po udarze mózgu, zarówno niedokrwiennym, jak i krwotocznym. Udar bardzo często powoduje niedowłady, zaburzenia mowy, problemy z równowagą i znaczne ograniczenie samodzielności. Jednakże odpowiednio wcześnie rozpoczęta rehabilitacja po udarze zwiększa szanse na powrót do sprawności.
Terapia neurologiczna jest również konieczna po urazach czaszkowo-mózgowych, wypadkach komunikacyjnych, upadkach czy urazach rdzenia kręgowego. Nawet jeśli początkowo objawy wydają się łagodne, z czasem mogą narastać i prowadzić do trwałych dysfunkcji.
Coraz częściej do fizjoterapeuty neurologicznego trafiają także pacjenci z chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane lub SLA. Mimo, że schorzenia te mają charakter postępujący, to odpowiednio dobrana rehabilitacja pozwala spowolnić ich rozwój i poprawić komfort życia.
Rehabilitacja neurologiczna znajduje również zastosowanie u osób z:
- neuropatiami obwodowymi,
- porażeniami nerwów,
- zaburzeniami czucia,
- przewlekłymi bólami o podłożu neurologicznym,
- problemami z koordynacją i równowagą.
Objawy, których nie wolno ignorować
Wiele osób zgłasza się na rehabilitację zbyt późno, kiedy zmiany są już utrwalone. Tymczasem istnieje szereg objawów, które powinny być sygnałem alarmowym i wskazaniem do konsultacji.
Niepokojące są przede wszystkim asymetrie ciała, opadanie jednej strony twarzy, osłabienie siły mięśniowej w kończynach, drętwienia, mrowienia i zaburzenia czucia. Równie istotne są problemy z utrzymaniem równowagi, częste potknięcia, uczucie „ciągnięcia” nogi podczas chodzenia lub trudności w precyzyjnych ruchach dłoni.
W kontekście neurologicznym nie należy też lekceważyć przewlekłych bólów głowy, zawrotów, zaburzeń widzenia czy problemów z koncentracją, zwłaszcza jeśli pojawiły się nagle lub nasilają się z czasem. W wielu przypadkach odpowiednio wcześnie wdrożona rehabilitacja neurologiczna może zapobiec dalszemu pogłębianiu się objawów.
Jak wygląda rehabilitacja neurologiczna w praktyce?
Proces rehabilitacji neurologicznej zawsze rozpoczyna się od szczegółowej diagnostyki funkcjonalnej. Oceniam zakres ruchu i siłę mięśni, a także napięcie mięśniowe, kontrolę posturalną, reakcje równoważne i sposób poruszania się pacjenta. Bardzo ważnym elementem jest również wywiad dotyczący choroby, trybu życia i codziennych trudności.
\Na tej podstawie tworzę indywidualny plan terapii, który obejmuje różne metody pracy. Często wykorzystuję elementy terapii PNF, neurorozwojowej terapii NDT-Bobath, neuromobilizacji oraz treningu funkcjonalnego. Celem jest odzyskanie możliwie największej samodzielności w życiu codziennym.
Rehabilitacja neurologiczna to długofalowy proces. Wymaga systematyczności, zaangażowania pacjenta oraz ścisłej współpracy z terapeutą. Jednakże regularne sesje, uzupełnione o ćwiczenia domowe, przynoszą najlepsze efekty i pozwalają stopniowo poprawiać jakość życia.
Rehabilitacja neurologiczna a codzienne funkcjonowanie pacjenta
Jednym z najważniejszych celów rehabilitacji neurologicznej jest przywrócenie pacjentowi jak największej niezależności. Niestety nie zawsze oznacza to pełny powrót do sprawności sprzed choroby, ale bardzo często pozwala na samodzielne poruszanie się, wykonywanie czynności dnia codziennego, a nawet powrót do pracy zawodowej.
Fizjoterapia neurologiczna wpływa także na psychikę pacjenta. Poprawa kontroli nad własnym ruchem i odzyskanie częściowej sprawności podnoszą poczucie bezpieczeństwa i motywację do dalszej pracy. To szczególnie istotne u pacjentów po udarze mózgu, którzy często zmagają się z obniżonym nastrojem i lękiem przed przyszłością.
