Neuropatia obwodowa to szerokie określenie zaburzeń dotyczących nerwów obwodowych, czyli struktur odpowiedzialnych za przekazywanie informacji pomiędzy ośrodkowym układem nerwowym a resztą organizmu. Nerwy obwodowe umożliwiają m.in. odbieranie bodźców czuciowych i sterowanie pracą mięśni.
Sama diagnoza neuropatii nie oznacza jednak, że pacjent jest skazany na postępujące ograniczenie sprawności. Wiele zależy od przyczyny uszkodzenia nerwów, jego lokalizacji, stopnia zaawansowania oraz możliwości leczenia choroby podstawowej. Istotną częścią kompleksowego postępowania może być również rehabilitacja neurologiczna, której zadaniem jest wspieranie zachowanych funkcji. Ponadto, poprawa sprawności ruchowej i ograniczenie wtórnych konsekwencji neuropatii.
Przeczytaj również: Dlaczego ciało kompensuje uraz? Mechanizmy kompensacji w układzie ruchu
Spis treści:
Czym jest neuropatia obwodowa?
Neuropatia obwodowa oznacza uszkodzenie lub dysfunkcję nerwów obwodowych. Nerw obwodowy można w uproszczeniu porównać do przewodu komunikacyjnego, który umożliwia przesyłanie informacji w obu kierunkach. Z jednej strony przekazuje polecenia ruchowe z układu nerwowego do mięśni. Z drugiej strony dostarcza do mózgu informacje dotyczące dotyku, temperatury, bólu, nacisku i położenia kończyn.
W rzeczywistości jednak funkcjonowanie nerwów jest znacznie bardziej złożone. Włókna nerwowe mogą mieć różną średnicę i różnić się funkcją. Niektóre odpowiadają za szybkie przewodzenie informacji związanych z ruchem i propriocepcją, inne uczestniczą w przewodzeniu bodźców bólowych czy termicznych. Uszkodzenie poszczególnych typów włókien może więc prowadzić do odmiennych objawów.
Jakie są przyczyny neuropatii obwodowej?
Neuropatia obwodowa jest zespołem objawów mogących mieć bardzo różne podłoże. Jedną z częstszych przyczyn jest cukrzyca. Przewlekle podwyższony poziom glukozy może prowadzić do zmian metabolicznych i naczyniowych uszkadzających włókna nerwowe. Inne przyczyny obejmują między innymi:
- niedobory określonych witamin, szczególnie witaminy B12,
- choroby autoimmunologiczne,
- niektóre choroby metaboliczne i endokrynologiczne,
- działanie toksyn,
- nadużywanie alkoholu,
- działania niepożądane niektórych leków, w tym wybranych leków stosowanych w chemioterapii,
- choroby dziedziczne,
- infekcje,
- ucisk lub uszkodzenie mechaniczne nerwu,
- urazy,
- niektóre choroby nowotworowe.
Niestety, czasami pomimo przeprowadzenia szczegółowej diagnostyki nie udaje się jednoznacznie ustalić przyczyny. Wówczas mówi się o neuropatii idiopatycznej. Z perspektywy fizjoterapii niezwykle istotne jest poznanie etiologii problemu. Innego postępowania może bowiem wymagać pacjent z neuropatią cukrzycową, innego osoba po urazie nerwu obwodowego, a jeszcze innego pacjent z neuropatią wynikającą z ucisku.
Neuropatia obwodowa – jakie objawy powinny zwrócić uwagę?
Niektórzy pacjenci opisują przede wszystkim drętwienie i mrowienie. Inni skarżą się na pieczenie, palący ból lub nadwrażliwość na dotyk.
Czasami nawet lekki kontakt z ubraniem lub pościelą może powodować nieprzyjemne doznania. Taki objaw określa się mianem allodynii – sytuacji, w której bodziec, który normalnie nie powinien powodować bólu, jest odbierany jako bolesny. W neuropatii mogą pojawić się także zaburzenia czucia głębokiego. Pacjent może mieć trudność z określeniem położenia stopy bez kontroli wzrokowej. W efekcie pogarsza się stabilność podczas chodzenia, szczególnie po ciemku lub na nierównym podłożu. Ponadto, jeśli uszkodzenie obejmuje włókna ruchowe, może dojść do osłabienia mięśni.
Wówczas pacjent może zauważyć, że:
- trudniej wchodzi po schodach,
- częściej potyka się o nierówności,
- ma problem z unoszeniem stopy,
- szybciej męczy się podczas chodzenia,
- traci precyzję ruchów dłoni.
Czy neuropatia obwodowa zawsze powoduje ból?
Nie.
To ważne, ponieważ neuropatia bywa utożsamiana przede wszystkim z bólem neuropatycznym. W rzeczywistości niektórzy pacjenci mają przede wszystkim zaburzenia czucia, osłabienie mięśni lub problemy z równowagą. Inni doświadczają intensywnego bólu piekącego i przeszywającego. Ból neuropatyczny różni się od typowego bólu mięśniowo-szkieletowego. Może mieć charakter: palący, piekący, kłujący, przeszywający lub elektryzujący. Może również występować bez wyraźnego bodźca mechanicznego.
W jaki sposób fizjoterapia może wspierać pacjenta z neuropatią?
Fizjoterapia w pierwszej kolejności pomaga ocenić, jak neuropatia wpływa na funkcjonowanie pacjenta. Analizuję siłę mięśniową, zakres ruchu, czucie, równowagę, koordynację i sposób wykonywania codziennych czynności. Następnie planuję terapię dostosowaną do aktualnego stanu. W zależności od potrzeb pacjenta fizjoterapia może obejmować pracę nad: utrzymaniem lub poprawą zakresu ruchu, zachowaniem siły mięśniowej, reedukacją ruchową, poprawą równowagi i propriocepcji, nauką bezpiecznego chodu, zwiększeniem tolerancji wysiłku, ograniczeniem ryzyka upadków oraz adaptacją do trwałych deficytów.
W przypadku neuropatii nie zawsze możliwe jest całkowite przywrócenie funkcji nerwu. Wtedy ważnym elementem terapii staje się maksymalne wykorzystanie zachowanych możliwości organizmu.
Czy masaż może pomóc w neuropatii?
Masaż często stosuję jako element wspomagający terapię. Szczególnie jeśli występuje wtórne napięcie mięśniowe lub ograniczenie ruchomości tkanek.
Nie należy jednak twierdzić, że masaż regeneruje uszkodzone włókna nerwowe. To byłoby bowiem zbyt daleko idące uproszczenie. W przypadku neuropatii najważniejsza jest prawidłowa diagnostyka i leczenie przyczynowe, jeśli jest możliwe. Masaż może natomiast wspierać komfort pacjenta, pomagać w pracy z tkankami miękkimi i ułatwiać wykonywanie ćwiczeń. Trzeba jednak zachować ostrożność u osób z zaburzeniami czucia. Jeżeli pacjent nie odczuwa prawidłowo temperatury lub nacisku, może być bardziej narażony na nieświadome podrażnienie tkanek.
