To właśnie dlatego kontrola motoryczna jest czymś znacznie bardziej złożonym niż sama siła mięśniowa. Człowiek może mieć silne mięśnie, a jednocześnie mieć trudności z utrzymaniem równowagi, kontrolą kolana podczas lądowania, stabilizacją miednicy podczas biegu czy płynnym wykonywaniem ruchów wymagających współpracy wielu segmentów ciała. Z drugiej strony osoba o przeciętnej sile może bardzo dobrze kontrolować swoje ciało i sprawnie wykonywać wymagające zadania ruchowe.

W tym kontekście zaburzenia kontroli motorycznej należy rozumieć jako problem funkcjonalny, który można modyfikować poprzez odpowiednio zaplanowaną terapię i stopniową ekspozycję na ruch.

Przeczytaj również: Ból kręgosłupa przy schylaniu. Co może być jego źródłem?

Spis treści:

• Kontrola motoryczna
• Zaburzenia
• Układ nerwowy
• Stabilizacja centralna
• Rozpoznanie
• Fizjoterapia

Kontrola motoryczna – charakterystyka

Kontrola motoryczna to zdolność organizmu do planowania, inicjowania, regulowania i wykonywania ruchów w sposób dostosowany do konkretnego zadania oraz warunków środowiska.

Za każdy ruch odpowiada złożona współpraca układu nerwowego, mięśni, stawów i narządów zmysłów. Mózg musi otrzymać informacje o pozycji ciała, ruchu i działających na nie siłach, a następnie wykorzystać je do zaplanowania odpowiedniej reakcji.

Podczas wykonywania ruchu układ nerwowy nieustannie analizuje informacje zwrotne. Jeśli ciało traci równowagę, mięśnie automatycznie modyfikują swoje napięcie. Z kolei jeśli podnoszony przedmiot okazuje się cięższy, niż zakładaliśmy, organizm zwiększa aktywację odpowiednich grup mięśniowych. Natomiast jeśli podłoże jest niestabilne, zmienia się sposób obciążania stawów.

Wszystko to odbywa się bez świadomego udziału człowieka. Kontrola motoryczna jest więc dynamicznym procesem.

Zaburzenia kontroli motorycznej. Na czym polega problem?

Zaburzenie kontroli motorycznej może dotyczyć zarówno prostego ruchu, jak i bardzo złożonego zadania sportowego.

Przykładowo pacjent może mieć prawidłową siłę mięśnia czworogłowego uda podczas testu izolowanego, ale podczas przysiadu nie potrafić odpowiednio kontrolować ustawienia kolana. Może mieć dobrą ruchomość stawu skokowego, ale podczas biegu nadmiernie obciążać jedną stronę ciała. Może również dysponować wystarczającą siłą mięśni tułowia, ale mieć trudności z utrzymaniem kontroli podczas ruchów wymagających jednoczesnej pracy kończyn górnych i dolnych.

W takich sytuacjach problem dotyczy organizacji ruchu jako całości.

Układ nerwowy może wybierać strategię, która w danym momencie jest dla niego najłatwiejsza lub najbardziej przewidywalna, nawet jeśli nie jest ona najbardziej efektywna.

Kontrola motoryczna a układ nerwowy

Nie sposób mówić o kontroli motorycznej bez omówienia funkcjonowania układu nerwowego.

Ruch powstaje w wyniku współpracy wielu struktur centralnego i obwodowego układu nerwowego. Mózg planuje i inicjuje działanie, rdzeń kręgowy uczestniczy w przewodzeniu i organizacji odpowiedzi ruchowych, a nerwy obwodowe przekazują sygnały do mięśni i informacje sensoryczne z powrotem do ośrodkowego układu nerwowego.

Ogromne znaczenie ma również informacja zwrotna. Organizm otrzymuje dane z receptorów znajdujących się między innymi w mięśniach, ścięgnach, stawach i skórze. Informacje te pozwalają określić położenie poszczególnych części ciała oraz zmiany zachodzące podczas ruchu.

Jednym z ważnych elementów jest propriocepcja, czyli zdolność do rozpoznawania położenia i ruchu części ciała bez konieczności kontroli wzrokowej. Jeżeli propriocepcja jest zaburzona, organizm może mieć większe trudności z precyzyjną kontrolą ruchu.

Kontrola motoryczna a stabilizacja centralna

Kontrola motoryczna jest ściśle związana ze stabilizacją centralną, ale nie można utożsamiać obu pojęć.

Stabilizacja centralna dotyczy zdolności do odpowiedniej kontroli tułowia i miednicy, natomiast kontrola motoryczna obejmuje znacznie szerszy zakres procesów. Core może być postrzegany jako jeden z elementów całego systemu.

Podczas ruchu kończyny dolnej tułów musi zapewnić odpowiednią bazę dla działania mięśni. Podczas ruchu kończyny górnej stabilizacja tułowia umożliwia efektywne przenoszenie sił. Jednak samo napięcie mięśni brzucha nie wystarczy. Układ nerwowy musi odpowiednio zaplanować ruch, dostosować aktywację mięśni i reagować na zmieniające się warunki.

Dlatego w treningu kontroli motorycznej często stosuje się ćwiczenia, które wymagają jednoczesnego utrzymania kontroli tułowia i wykonywania ruchów kończyn.

Jak rozpoznać zaburzenia kontroli motorycznej?

Diagnostykę rozpoczynam od obserwacji prostych czynności, takich jak chód, przysiad, wykrok czy wstawanie z krzesła. Ocena obejmuje między innymi:

• jakość wykonywania ruchu,
• stabilność poszczególnych segmentów,
• zdolność do utrzymywania równowagi,
• reakcję na zmianę obciążenia,
• kontrolę ruchu jednonóż,
• zdolność do hamowania i zmiany kierunku,
• koordynację kończyn,
• propriocepcję,
• reakcję organizmu na zmęczenie.

Bardzo istotne jest również porównanie funkcji w warunkach statycznych i dynamicznych. Pacjent może mieć bowiem dobrą kontrolę podczas wolnego przysiadu, ale tracić ją podczas szybkiego lądowania. Z tego powodu badanie zawsze uwzględnia rzeczywiste wymagania aktywności pacjenta.

Fizjoterapia a korekcja kontroli motorycznej

Fizjoterapia może wspierać poprawę kontroli motorycznej poprzez odpowiednio dobrane ćwiczenia i stopniową ekspozycję na coraz bardziej wymagające zadania. Celem jest rozwinięcie zdolności do elastycznego i skutecznego zarządzania ruchem.

W terapii wykorzystuję ćwiczenia kontroli ruchu, trening siłowy, zadania proprioceptywne, ćwiczenia równowagi, elementy PNF, trening funkcjonalny oraz ćwiczenia neurodynamiczne, jeśli istnieją ku temu wskazania. Ważną rolę odgrywa także terapia manualna. Techniki manualne mogą pomóc zmniejszyć ból lub poprawić chwilowo zakres ruchu. Jednakże trwała zmiana funkcjonalna wymaga aktywnego udziału pacjenta.

Artykuł Zaburzenia kontroli motorycznej. Jak fizjoterapia pomaga je korygować? pochodzi z serwisu Masaż, Fizjoterapia, Rehabilitacja - Szymon Budnik.