Czy zmiany zwyrodnieniowe zawsze powodują ból?

Renata Kowalska — Tue, 10 Mar 2026 11:50:43 +0000

Zmiany zwyrodnieniowe związane są z faktem, że wraz z wiekiem dochodzi do naturalnego zużywania się struktur takich jak chrząstka stawowa, krążki międzykręgowe i powierzchnie stawowe. W badaniach obrazowych bardzo często widoczne są wtedy różnego rodzaju zmiany degeneracyjne. Wiele osób, otrzymując wynik badania z opisem „zmiany zwyrodnieniowe”, zaczyna obawiać się przewlekłego bólu, a co za tym idzie – ograniczenia sprawności.

Jednakże obecność zmian zwyrodnieniowych wcale nie musi oznaczać występowania bólu ani poważnej dysfunkcji. U wielu pacjentów zmiany widoczne w badaniach obrazowych są jedynie elementem naturalnego procesu starzenia się tkanek i nie powodują żadnych objawów. Z drugiej jednak strony zdarzają się osoby z niewielkimi zmianami strukturalnymi, które doświadczają bardzo silnych dolegliwości bólowych.

Przeczytaj również: Strzelanie w kolanie. Czy to powód do niepokoju?

Czym są zmiany zwyrodnieniowe?

Zmiany zwyrodnieniowe określa się w medycynie jako choroba zwyrodnieniowa stawów lub proces degeneracyjny, Polegają one na stopniowym pogarszaniu jakości tkanek wchodzących w skład stawów oraz kręgosłupa. Najczęściej dotyczą chrząstki stawowej, kości podchrzęstnej, więzadeł i torebki stawowej.

Chrząstka stawowa pełni funkcję amortyzującą oraz umożliwia płynny ruch w stawie. W wyniku przeciążeń, mikrourazów, zaburzeń biomechaniki i naturalnych procesów starzenia może dochodzić do jej stopniowego ścierania. Wraz z postępem zmian pojawiają się również inne procesy adaptacyjne, takie jak powstawanie osteofitów, czyli narośli kostnych lub zagęszczenie kości podchrzęstnej.

Podobne procesy zachodzą także w obrębie kręgosłupa. Krążki międzykręgowe stopniowo tracą swoją elastyczność oraz zdolność do amortyzacji. Może dochodzić do ich odwodnienia, zmniejszenia wysokości czy powstawania wypuklin i przepuklin.

Jednakże, jak już wspomnieliśmy, zmiany zwyrodnieniowe nie zawsze oznaczają chorobę wymagającą intensywnego leczenia. W wielu przypadkach są one naturalnym elementem fizjologicznego starzenia się organizmu.

Dlaczego zmiany zwyrodnieniowe nie zawsze powodują ból?

Jednym z najczęstszych mitów w medycynie jest przekonanie, że widoczne w badaniu RTG lub rezonansie zmiany zwyrodnieniowe automatycznie oznaczają źródło bólu. W rzeczywistości zależność między zmianami strukturalnymi a dolegliwościami bólowymi jest znacznie bardziej złożona.

Badania naukowe pokazują, że bardzo duży odsetek osób bez żadnych objawów bólowych posiada zmiany zwyrodnieniowe w kręgosłupie czy stawach. Przykładowo u wielu osób po 40-50 roku życia w rezonansie magnetycznym można znaleźć wypukliny krążków międzykręgowych lub cechy degeneracji dysków, mimo że pacjenci nie zgłaszają żadnych dolegliwości.

Powodem jest fakt, że sam proces degeneracyjny nie zawsze prowadzi do podrażnienia struktur wrażliwych na ból. Chrząstka stawowa nie jest unerwiona. Z tego powodu jej stopniowe zużywanie nie musi powodować bólu. Dolegliwości pojawiają się dopiero wtedy, gdy proces obejmuje inne tkanki, np. błonę maziową, więzadła, mięśnie, struktury nerwowe.

Ponadto, ogromne znaczenie ma funkcjonowanie układu nerwowego oraz indywidualna wrażliwość na bodźce bólowe. Ból jest zjawiskiem wieloczynnikowym, na które wpływają również napięcie mięśniowe, stres, poziom aktywności fizycznej i ogólny stan zdrowia pacjenta.

Jakie objawy mogą towarzyszyć zmianom zwyrodnieniowym?

Jeśli proces zwyrodnieniowy zaczyna wpływać na funkcjonowanie stawu lub kręgosłupa, mogą pojawić się różne dolegliwości. Najczęściej obserwowane symptomy obejmują:

ból pojawiający się podczas ruchu lub po wysiłku,
uczucie sztywności stawu lub kręgosłupa, szczególnie po dłuższym odpoczynku,
ograniczenie zakresu ruchu,
uczucie niestabilności lub osłabienia w obrębie stawu,
trzeszczenie lub „strzelanie” podczas ruchu.

Jednak nasilenie objawów nie zawsze jest proporcjonalne do stopnia zmian widocznych w badaniach obrazowych. Niekiedy niewielkie zmiany powodują znaczący dyskomfort. Podczas gdy zaawansowane procesy zwyrodnieniowe mogą przebiegać niemal bezobjawowo.

Leczenie zmian zwyrodnieniowych. Rola fizjoterapii

Fizjoterapia pozwala zmniejszyć ból i poprawić ruchomość, a także zwiększyć stabilność stawów.

W terapii często stosuję ćwiczenia wzmacniające mięśnie stabilizujące stawy i kręgosłup, trening poprawiający kontrolę motoryczną i techniki terapii manualnej. Te działania mają m.in. zmniejszyć napięcia tkanek miękkich.

Ważna jest również aktywna rehabilitacja oparta na indywidualnie dobranych ćwiczeniach funkcjonalnych, która przywraca prawidłowe wzorce ruchowe i zmniejsza obciążenia w obrębie stawów. W wielu przypadkach taka forma leczenia pozwala uniknąć bardziej inwazyjnych metod terapii, takich jak np. zabiegi operacyjne.